Австралиялык жабайы түйе — сатып алуу же сатуу

Туу өлкөсү: Австралия. Австралиянын жабайы, тактап айтканда, жапайы верблюддары 1840–1900-жылдары кургак аймактарды игерүү үчүн алып келинген жумушчу жаныбарлардан келип чыккан. Верблюд транспорту механикалык транспорт менен алмаштырылгандан кийин, 1920–1941-жылдар аралыгында 5 миңден ашык жаныбар жапайы табиятка чыгарылган. Генетикалык анализдер алардын араб жана индиялык тукумдардан келип чыкканын тастыктоодо. 2008-жылга карата популяция 1 миллионго жеткен, бирок системалуу көзөмөл аны 300–400 миңге чейин кыскарткан. Бул дүйнөдөгү эң чоң жабайы дромедар популяциясы. Сипаттамасы: Австралиялык жапайы дромедар ата-бабаларынын бардык улуулук касиеттерин сактап калган, алар кургак аймактарда жашоого идеалдуу ылайыкташкан. Бул чоң, күчтүү жаныбар. Эркектери 210–230 см бийиктикке жетип, массасы 600–800 кг, ургаачылары 190–210 см жана 400–600 кг. Бийиктиги 20–25 см болгон горб 150 кг чейин майды камтыйт, ал азык жетишсиз болгондо энергия менен камсыз кылат. Жүнү кыска (1–3 см), кумдуу же кара-күрөң түстө, моюн жана горбунда калың. Тери 4–6 мм калыңдыкта, ультрафиолет жана тикенектерден коргойт. Эки катмарлы кирпиктери жана ачык мембранасы бар көздөрү кумга туруктуу. Ийкемдүү подушкалары бар кең буттары (диаметри 18–20 см) кумга кирип кетүүнү алдын алат. Физиологиялык адаптациясы дене температурасынын 34°C дан 41°C га чейин өзгөрүшүнө чыдаган жана 25% суюктукту жоготууга коркунучсуз. Сууга 10–14 күнгө чейин чыдай алышат, бир жолу 100–150 литр ичишет. Продуктивдүүлүгү: Жаңы төрөлгөндөр 35–45 кг салмакта, 6 айда массасын эки эсе көбөйтөт. 3 жашында эркектери 500 кг жетет. Сойуу чыгымы — 45–50%, 600 кг салмактагы туштан 250–300 кг эт алынып жатат. Ургаачынын сүтү 4,5% май жана 3,5% белок камтыйт, лактация 12–18 айга созулат, суткасына 4–5 л. Босого 390–410 күнгө созулат, тукум алуу аралыгы — 2 жыл. Ургаачылардын продуктивдүү мезгили — 25–30 жыл. Популяциянын жылдык өсүшү 8% верблюддар үчүн чектөө мүмкүнчүлүгүнө абдан жакын. Жыл сайын 10.5 миң жаныбарды чыгаруу менен санынын туруктуулугун камсыз кылышат. Сактоо шарттары: "Сактоо шарттары" түшүнүгү жабайы жаныбарлар үчүн алардын табигый жашоо чөйрөсүн жана анын менен өз ара аракеттенүүсүн сүрөттөөдө трансформацияланат. Австралиялык жапайы верблюддар борбордук жана батыш Австралиянын кургак жана жарым кургак аймактарында чоң аянттарды игеришкен. 10–30 жаныбардан турган топтор 10 000–20 000 км² аянтта кочушат, кургакчылык учурунда суу булактарында 500 башка чейин топтолушат. Күнүнө 50–70 км жолду басып өтүшөт. Эресектер эркектери жыныстык калыптануу мезгилинде (июнь-сентябрь) агрессия көрсөтүшөт: атаандаштарын тиштешет, моюндарынан урат, тамак жутуп, үн чыгарышат. Негизги коркунучтар — гельминтоздор (өзгөчө Camelostrongylus mentulatus) жана тикенектерден жаракат алуу. Верблюддарга зыян келтирген антропогендик факторлор: тосмолордун кесепетинен ареалдардын фрагментациясы, жел генераторлорунун жана суу булактарынын бузулушу. Эсептөөлөр көрсөткөндөй, популяциянын ашыкча өсүшүн токтотуу үчүн же чоң жаныбарлардын тирүү калуу деңгээлин 9% га (96% дан болжол менен 87% га) төмөндөтүү же 70% дан кем эмес жыныстык жетилген ургаачыларды стерилизациялоо керек — бул эки тапшырма Австралиянын аутбэк масштабында өтө кыйын. Сөзсүз, жапайы верблюддарды үйрөтпөйбү деген акылга сыйгыс суроо туулат? Алардын эттик продуктивдүүлүгү жаман эмес, сүттүк да жакшы. Алардын үйрөтүлүшү биологиялык жана жүрүм-турумдук тоскоолдуктарга туш болот. Генетикалык анализдер австралиялык верблюддардын индиялык жана афгандык жумушчу тукумдарынан келип чыкканын, экономикалык жактан пайдалуу белгилер боюнча тандалбаганын көрсөтөт. Узун мөөнөттүү изоляция (100 жылдан ашык) жапайы фенотипке кайра кайтууга алып келди: жаныбарлар агрессивдүүлүктү, топтук инстинктти жана адамдан качуу боюнча туруктуу жүрүм-турум паттерндерин көрсөтүшөт.